ЦIаIхна миз’ гьувааджесда ва артмышааъасда

19 Март 2017
Author :  

Миллет’ хьебни каран – Ватанын, торпагъын, мизен гьуваджи. Манчин хьебыдъэсын кар, къийнийни йигъыл’, вааджибын водун. Ааlлимаршини увгьойка, дюнйейил’ 5 аазырле агъаллана мизний. Анджах сен-сениле манчин сай къат-къатна кlыл’хъехьи водун. Манчиква саджигее быкырни миллет’бышин адабиятбы, маданият, таарых батмишехьи. Агар ши манчин оlги даянмишаъасын чараабы къидеджее, ааlлимар гьаlхълыба вобунбы, са ваlш сениле дюнйейл’ мизаршин сай тlубаршиква гьыlсабаъас. Миз’ аlрайле абкlынмее, миллетна джинсыб аlрайле авайкlанна. Цlеддыйнбыд мани мыгрее йишин дагъыстанын мизаар ихьес. Гьел’бедти, ман дехьесдимее, ши аlгьтиятбы, чараабы къаджес ыккан. Мана дагъамийвалла акьвалхъа ашкараъасдимее, мана гьаlллаъасын мислягьаlтбы къаджесдимее цIаIхбышди мизен  гьаIкIеена маджлис вухьа. 

 

Мартни йицIухьанчил' ДДПУ –ни иджласбы илгъечIени утагъее цIаIхни мизес, адабиятыс, маданиятыс къабсырна маджлис илгъевчIу. Мани маджлисна метлеб цIаIхна миз, адабият гуваджий ва мани мизекен санаъаIткарар университете гьазиравъуй вухьа. Маджлисеехъа вуIххъан инсанар батlрайн йиссейн миллетбышин палтарбы аляу пелякканбышее ДДПУ ФДФ-ни телябабыше къаршиламишавъу. Утагъни гьийд цIаIхни мизел' одкIунни китаббышин гьагуй (выставка) ыхьа. Мааъад ваIщелхъа авадкьурийн гьар джура китаббы ыхьа. ХаIддананбыд аIхреени 15-20 сенее къайиккыйнбы ыхьа.
МаджлисДДПУ-ни ректорниМ.И. АIбдуллаевни мислягьаIтыква къурмишавъу. Вудж МаIгьачкъале дехьайхъа гора, маджлис университетни проректоре Самур Серкерове ачмышавъу. Манкъвее ректорни дойиле абыйн мигьманар къаршыламишавъу ва маджлисни ишис угъурбы арзуламишавъу. Къийгъа манкъвее хааиш гьауйн Халкьни Маджлисни депутатыс Фикрет Раджабовыс маджлис вуккеес. Форумее иштыракаъас Дагъыстанни Правительствайн министрар, Х М депутатар, сиясатчер, ааIлимар,  динэгьлер, мактабна директор, шааирар, телябабы, журналистар абы. Ф.Раджабове абыйни мигьманаршис цIаIхбышди таарыхыкен, мизекен маIълумат гьувойле хъийгъа, форумна метлеб йишонавъу. 
Манчика маджлис гибгъылна.  Маджлисни пIланыка ёкьудле аIсас докладбы, манчиле гъайре чыхышбы аххъы. Маджлис вуккекканкъве цIеддыйн докIлад «Ед'ни мизекен маъаIллимар мактаббышис, ыIлимни,  аали мактаббышис гьазирааъасын тадбырбы» ДДУ-ни ааIлимыс ЫIсаев Небийс ГьаIджийни духайс гьуво. Небий маъаIллиме джуни докладе увгьойн: «Къийна республике цIаIхни мизекен санаъаIткарар къивийхьар деш. ДДУ-тын къавуккыйн телябабы хиваршеехъа тека-серак аркIын. ХаIббананбы ичера вухьа. Манбы эвлемишивхьамее, шагьарбышеехъа кочмышивхьа абкIын, манчихъа гора шахъаб кесетийвалла вобна. Йишди миллетыс ыIлимын ишчераб, китаббы, лугъатбы ойкIанан джегьилер вуккан….» Манкъун доклад таамхьайле хъийгъа, джуваб ДР-ни миллетни сиясатни министрыс Гамалей Татьяна Владимировнайс  джуваб  гьуво. МаIнкъее джени чыхышее увгьойн: «  ЦIаIхбы йиссейн таарыхнан миллет водун. Манбышин ихтиярбы къорамышаий, манбышин язы, адабият, маданият артмышаий йишин бордж водун. ЦIаIхбы ёкьни оIлкабышил' еймышхьайн миллет водун. Манбышда джинс гьувааджесдиме, алаакьабы гьуваджесдимее  марказ хазнайкана ачмышааъас вуккан…» Маlнкъее  йиджее хаlбвалла гьааъани  министерствайн  дагъыстанын мизяар гьуваджес гьиджо ишбыйий къеджи хаlдын чыхыш гьау. Манбыше къеджени ишбышда са – «мигьманыйвалла» тезелемишавъуй вобна. Гьар районбышее «мигьманын хав» къурмишаъасда, йиссейн аlдатбы гьуваджесда  мислягьаlт гьавъу. Манчиле гъайре маIнкъее цIаIхбышиква багълыданан  медын суалбыд къалхымишау ва манбы гьаIллаъасын мислягьаIтбы гьуво.  Гойне ДНЦ-ни мизени, адабиятни, маданиятни институтни директорыс М.И. МаIгьаммадовыс гьуво. Манкъвее дагъыстанни мизаршина вазият йишонавъу ва мислягьаlт къавдже цIаIхни мизелхъайий ва адабиятылхъа геледжагъыл' фыкыр гьевлес ва мани мизелин ыIлим китаббы, лугъатбы къайиккас.
КьоIдъэсын доклад «ЦIаIхни мизекен, адабиятыкен дарсбы мактаббышее илгъечIуй ва цIаIхни мизел'ни китаббышика, методикайни пособиябышиква таIъмырывхьай» ДДУ-ни маъаIллиме, «Нур» кIазетни журналисте Омаханов Кьурбане Загьирни дихее гьау. Манкъве мактаббыше нягьаIдый дарсбы алгъааI, нени дагъамивал'бышиквайи растына хъавайли, вазият китаббышиквана нягьаIбый вобна, нишилхъайий фыкыр гьевлес вуккан ва гьиджо ишбыйи мизени, адабиятни сардан къадже аIхреени сенбышее увгьо.
Хьебыдъэсын доклад «ЦIаIхна миз' гьаракатеехъа абчесдимее СМИ-ше къеджен ишбы» маджлис вуккекканкъвее «Нур» кIазетни редакторыс АIбдуллаев Байрамыс Сафарни духайс гьуво. Б.АIбдуллаеве джуни докладе чапни ва электрон СМИ-ше ед'на миз' гьуваджес ва гьаIракатеехъа абчес къеджени ишбышике хабар гьуво. Манчиле гъайре манкъвее мислягьаIтбы къадже, нягьаIдый интернетенче шагьарбышее ешемишоохьени цIаIхбышди ушахаршис дарсбы гьелес. Манкъвее  джун чыхыш ед'ни мизаршил' хъыlгъааlни кlазетбышди, теле-радио верлишбышди гьаlкlее гьау. Манкъуни увгьойка, дагъыстанын мизар садджу миллетни СМИ-ква гьуваджес аlхас деш.
«Мизяар гьуваджесдимее гыргыни инсанаршин фыкырбы бадалхьес ыккан. Ед'на  миз цlебба  хизанеенче гьааъа гивгъалас вуккан, хъийгъа манчилхъа кlорана фыкыр мактабе, институтбыше, университетбыше  гьевлес  вуккан. Къурун ихтелет'бы деш гьаъас ыккан, ед'ни мизаршилхъа акьвуйна савкlалас вуккан. Аlсас мана иш джегьилершиква вуккейс вуккан»
Б.АIбдуллаевни увгьойка, «Нур» кIазетни редакцие чапыс гьар джура цIаIхни мизелин китаббы гьазираъа водунбы, сенис хъаIдхъийни ва ыIлимни министерствайква, миллетни сиясатни министерствайка саджигее джурабаджур конкурсбы, олимпиадабы, фестивальбы алгъайгьи. 
Ёкьудъэсын доклад ДДПУ-ни доценте Къоджаева Шакарее ЫIсайни йище гьау. МаIнкъын доклад ед'ни мизека аляатIани тербиейни гьаIкIеедын ыхьа. Къоджаевайни увгьойка, ед'на миз’ хаанче хаIбхъаъа гивгъалас вуккан. Садджу ед'ни мизеква гьаIкlен билиг, тербие ушахее алятIа..
Докладбы хъаIдхъы таамхьайле хъийгъа, Ф. Раджабове маджлисеехъа абыйни мигьманаршис джуваббы гьели гиргъыл'. КIорани маIънакван чыхыш ДДТУ-ни кафедрайни хааIрункъвее АIрыф Омарове гьау. Манкъуни увгьойка, ед'на миз', адабият, маданият гьуваджесдимее гьоIкуматни суракеб хыл' авхъас вуккан. ЦIаIхни мизелхъан аIшкь гьар мани миллетни инсанни йикIее ихьес ыккан.
Маджлисее дагъыстанни мизаршиква багълыданан марахукан чыхыш оIгийл'ни Дагъыстанни парламентни хъаIдхъийни ва ыIлимни комитетни садрее А.А. Мачаеве, гьаIшде ДДПУ-ни проректоре гьау. Манкъуни увгьойка языйка, мизека багълыбанана дагъамийвалла гыргыни дагъыстанни миллетбышихъаб вобна. АIсас хаIдын эсер хурни миллетбышис хъетIа. Мизаршини гьаIкIедын кьанун къийнад Дагъыстанее кьабыляу дешодун. Йишди университетна метлеб дагъыстанни миллетбышди мизаршикений адабиятыкен санаъаIткарар гьазиравъуй водун.
ДжамаъаIтчий М. Мамедовее джуни чыхыше увгьойн : « Къийна республике эн къорамыш гьидяуйн миллет цIаIхбы вобунбы. ЦIаIхбышике са хааIрни гьоIкуматни къуллухыл' ишлемишехьена дешда, са министыр,  маIъвын ваяхуд ведомствабышда регьбер, аали мактаббышда ректор дешинбы. Агар йишин дагъамийвал'бы, йишин тIабалбы, иджаазабы ши къорамыш гьидеъэ, шавааджад гьаъас деш….»
Рутул районни хааIрункъуни маIъвыне  МаIгьаммад МагьаIррамове джун чыхыш районе ешемишоохьени цIаIхбышди вазиятыке, дагъамийвалике йишонхьа. Манкъуни увгьойка, аIхреени вахтал' хиваршенче гёттул джамаъаIт шагьарбышеехъа кочмышхьа аIлгьаа водун. Миз’, адабият, маданият миллетин  манке ахва,  агар манбы са джиге ешемишоохьихье, манбышихъаб са Ватан вухьее, - МаIгьаррамове увгьо. Гойне мана илгъечIуна Азербайджан ешемишоохьени  цIаIхбышилхъа. Къийна 75% цIаIхбышин маа водун ешемишехьи. Гьел'бедти манбышихъад шалед гьеххан дагъамийвал'бы  мизеква, адабиятыква, мактабни китаббышиква багълыданан водунбы. Манчихъа гора, ши ман дагъамийвал'бы акьвалхъа хъыгъаъас ыккан.
МаджлисысаIлгьааIнкъа, МаскIавгъанче онлайн режимыка ЦНКА-йн ишчера – Рафаэл' АIлиев, Зарема Кьурбанова ва мебынбы эфиреехъа хъигъебчIу. ЦНКА-ни садре цIебба джони ташкилатни дойиле маджлисеехъа сабыйн инсанар табрикавъу. Сабыйнбы джони ташкилатын вуккеккани ишиква танышавъу. Манкъвее маджлисее къалхымышауйни суалбышис гьаIракат гьуво. Алаакьа (связь) югда дехьайхъа гора, аIхрехъаме Р.АIлиевни чыхышихъа кIыры гяххъас имкан девхьана.
Модераторее чыхыш гьаъас МаIгьачкъалайни уIлджумани манзикни имамыс ГьаIсан Эфендийс хааиш гиххьы. Имаме уфтанын ваIъаз гьоолен чыхыш гьау. Манкъвее йишди миллетыс югун доъаIбы гьеххъы ва маджлисыс кьиймат гьуво.
Маджлисее сиясатыд къирагъыл' гьассыр деш. Анджах мана мани йигъылийна гаф  деш вухьа.
Эсерыкван чыхыш цIаIхийгъаIлее, ДДПУ-ни хааIрни электрике Дж. Керимове гьау. «…МаIгьдын цIаIхбышин маджлисбы зарада-зарада алгъагьас ыккан. Манчее йишди джамаъаIтыква багълыданан суалбы иляккас ыккан. Шахъад хаIдда гьаIлла гьидяуйн ахуйн суалбы водунбы. Маджлисни аIхрее резолюция ( екунбы, гьаъасын ишбы) кьабыляу.
ЦIаIхни мизес къабсырна маджлис цIеббыйна илгъевчIуна. Гьел'бедти гыргын суалбы иляккас шаке манчее аIхы деш не усылебхьаб деш. Анджах тема къалхымишавъуна. Районенче хъобтIулыйн хъаIдхъийни управлениейна хааIрна, мактабын директорар, шааирар, маъаIллимар абы деш. Шас вуккан хьинне иш абкIын деш. АIсас хаIббанана маджлис къурмишааъана иш «Нурын» алебтIу. Абыйн мигьманар, ман кьоIдъэсын суал ыхьейид, лайикьука ёласалмышавъу деш.
Ед'на миз', двухна миз дешобна!
379 Views
Super User
Яндекс.Метрика
We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree