Болвалла инсанаршике аlслыба

12 Январь 2018
K2_ITEM_AUTHOR  Юсуф Бабаев

Хивни тасарруфатын Россия Федерациейни экономике ахтына джига авххъаахъа. Гьар сен РФ-ни Правительствайн оIлкайни хазнейнче хивни тасарруфатбы къелилхъа хъаъасдымее хаIдын пылбы къекка. Амма манчихъа сауйни маlгьсулбышика джо таlмир гьаъас вааlха деш. Хаlдданан ма1гьсулбы делеснийий акьаlнани хаариджи оlлкабышейнче гьаххъа.

Аlхырейни сенбыше Авропайни сабара оlлкабышее Россиейс санкциебы гиххьыйн. Гьаlшде манбыше Россиелхъа тадарук оlтираъа деш. Манбышди фыкырее хаlдни оlлкее мысвалла абчый вобна. Амма манбышди санкциебышике Россиейс садджу хайир хъетlа водун. Шасанее кьеккан тадарукбы фермераршике базарбышее раlгьаlтда масса гьелес ахаlн. Са джувабыка, сенбышика селлимда ахуйни торпахбышин ийссебы авайкlынбы.
Хивни тасарруфатее гыргынанкъа деш вазият югни суралхъа бадалувхьа. Масалан, Дагъыстаннее гыргыни районбышее деш хивни тасаруфатын инкишаф гьаъа. Марказыле акьаlнани районбышее дагъамна вазият вобна.Рутул районыд манбышди джаргее водун.
ГьаIкIедад, къийнийни йигъыл' хивни тасарруфатыка багълыда хаIдда гьал гьидяуйн мисалабы водонбы. Масалан, наъасый хаIдда эзасын торпахбынани Россиейхъад, маIгьсулбышда кеситийвалла? Мысилхъамене магьуIд ихьес? ХаIм-йигъ дяацIани механизатораршин, дояркIабышин, чобанаршин, агрономаршин маъаIшбы манмега кIыл'да? МагьуIдыни суалбышиква хивни тасарруфатбышее заlгьмат гьаъанбышее йигъыс растына хъавайленбы.
ХаIдын зарар хивни тасарруфатыс Совет гьокуIмат дагъылмышехьенкъаI хъетIу. Сенбышика сауйн мал-къара, эзан торпахбы, техника ийесси дена аху. Ахуйн мал-девлетыд перестройкайни девырил' талан гьау адкIын.
Са-кьоIни сенее аазырбишиква кIолхозбыйи совхозбы, гьокуматни сурале кумакг дехьайхъа гора, дешинбы хьинне батмишхьайнбы. Хиваршее ешемишоохьен инсанар, югун баджарухукан санаъаlткарар, механизаторар, агрономар, мал дохтурар иш дена авху. Чараа къабтIымее, манбыб шагьарбишеехъа кочмишувхьа абкlын. Хиваршее садджу кьаIсин пенсионерарий, иш гьидяъас дааlхан, кумаг дешинин инсанар авху.
Россиейлхъа хивни тасарруфатын маIгьсулбы медни оIлкабышейнче ады. Базарбышее, магазинбышее, экIда хараб эхьен, хаариджейнче аллес дехьен никнен маIгьсулбы авайки ыхьа деш. Акка-аккана ивийкыр алверчерше хиваршеенче няк, ниссе, шор, гIыджяаъа савъу шагьареехъа масса гьелесний адайли. Яранмишувхьана дагъамийвалла аIренче алябтIасва карнани инсанарше кооперативбы аахъы. Са-кьоIни сенике шагьарбышее, районбышее, хиваршее кооперативбы ишлемишехьи гидгъыл. Хъодкуда увгьое, манчинаб ыIмыр хылийба абкIын деш. ГьокуIматни сурале кумаг дехьайхъа гора, эксарият кооперативбы явашхьайнбы.
АIхыреедни сенбишее шакIле хивни тасарруфате хаIдда бадалхьайбы къеджи. ГьаIшде хивни тасарруфате чалышмишехьена геллесда фермер ворна. Манбыше торпахбы эза, хъийшал, тIымылен, мейвабышин багъбы адаччи, сокIбы гьаъан заводбы аляъа, мал-къара гьувааджен фермабы аахъа. Са джувабыка эгьес эйхьи, хивни тасарруфатеехъа гьаIкIеба ишлемишоохьен, джан гийхьенна инсанар хъабы. Базарбы, дуканбы маIгьсулбишика гяцIыйнбы.
Дагъыстаныныд геллесын гелир хивни тасарруфатыке аляатIа. Къийнийни йигъыл' республикайн эксарият аIгьалий хиваршее ешемишехьи. Манбышин гелир хивни тасарруфатыка аслыда. Манбыше кIартифли, сипаа, калам ооза. Мейвабышин багъбы адаччи. Мал-къара гьуваджи. Гьалгьазырее республикее хивни тасарруфатыка багълыда хаIдда джурабаджура инвестициейн проектбы ишлемышехьи водонбы. Манчиныд кlылда-кlылда югун натиджабы гьели гидгъыл водунбы.
Гьаlшде гьийдни сенбышеедын хьинне кIолхозбыйи совхозбы Россиейл' садджу Дагъыстаныхъад аху водонбы. МанчикIле гьаIшде СПК-бы эйгьи. Мумкум вобна, СПК-бы ыхьайхъа гора манбы илёдзыр аху. Фермерарше кредитбы алятIу, чини вахтал' чIиебы эзанбы, хъийшаланбы. Мал-къара ейлагъбышеехъа хъадайли, хъиккека. СПК-бышихъад маIгьуIдын гьаракат дешин. ГьоIкуматыке кумаг дехьее, чини вахтал' дотациебы гьидидхьырее манбышике гьичудджад гьаъас ахаI деш. Геллесди вахтал' чIиебы идезы
ахва, чини вахтал' давараршин коч гьаъа деш. Манбыше саймазыйваллабы хаlдда кьекка.
Са вахтал' Рутул районын тасарруфатбы республике энки доюканбыний. Манбышихъаб хьиннен девлет шавухъаджад дешдий. Дешди джигее гьар кIолхозе 50-60 инсанний ишлемишехьи. Манчиле савагьийда манбишихъад хаIдын дамазлыгъбыний. Мааъад 10 000 авадкьырыйн даварар, 200-300 чавраний воохьена. Манбышихъад Бабаюртни зонал' хаIдда эзан джигабыний. Гьар сен цывлехъа манче болун маIгьсулний саъан. ГьоIкуматын пIлан хъуво гьеххаба авхуна мааъаб ишлемишувхьайни механизатораршис, шофераршис, къаравулчершисний бытIалааъана. Къийна тасарруфатбышин мал-къара нимеехье кIыл' хъыхьа. Сабаранбыше манбыд гьуваджи деш.
Тасарруфатбышин къийхъыйн йигъ югда ихьесдимее, хаIбна иш вуккейс вуккан. Шавухъадый торпахбы эзасын гьавас, манбы гедж гьидяу манкъусхъа хъелес ыккан. Шавусый мал-къара гьуваджес ыккан манкъус имканбы гьелес ыккан. Къийна шакIле гьиджооне къеджи? Водун торпахбы СПК-быше не джо эза деш, нейид эзанкъус гьайсар деш. Къышлагъбишеедын торпахбы джони фермераршис деш, мебынбишис арендейхъа хъели. МаIгьуIд мысаджад йишин тасарруфатбы гьихъа ааIл'гьас деш. Болвалла вухьесдимее заlгьмаlт гьаъас вуккан. Заlгьмаlтыб гьаlкеба тасарруфатыс джан гийхьени инсанее гьаъас. Саджу гьаIкIени гьаIракатикани, баджарухуквани инсанее тасарруфатбы къелилхъа хъаъас. Манке гьаIкIедад гьар сурал' болвалла вухьес.

 

Яндекс.Метрика
We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree